İŞ HUKUKUNDA AYRIMCILIK YASAĞI İHLALİ YAPTIRIMI

En son güncellendiği tarih: Mar 25

A. 4857 Sayılı İş Kanunu Kapsamında Yaptırım


4857 Sayılı İş Kanunu ayrımcılık yasağına değindiği gibi ayrımcılık yasağının ihlali halinde elbette ki ayrımcılık yasağını ihlal eden işverene karşı yaptırımlar öngörmüştür. İş Kanunu kapsamında yaptırımlar iki türlü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunlar; işçinin ayrımcılık tazminatı talep etme hakkı ve yoksun kaldığı hakları talep etme hakkıdır. İşçinin maruz kaldığı ayrımcılık İş Kanunu madde 4 kapsamında olmalı ve elbette ki maruz kaldığı ayrımcılık objektif olarak haklı sebebe dayanmamalıdır.


Ayrımcılık tazminatı İş Kanununda dört aya kadar ücret tutarında olarak öngörülmüşse de söz konusu hüküm nispi emredici nitelik taşıdığından toplu iş sözleşmeleri veya iş sözleşmeleri ile tazminatın artırılması mümkündür.[1] İşçinin 4 aya kadar ücret tutarında tazminat talep edebilmesi için zarara uğramış olması şartı aranmaz. Burada işverenin salt ayrımcılık yapmama borcunu ihlal etmesi yaptırıma bağlanmıştır. 4 aya kadar ücretten kasıt çıplak ücret olup ikramiye, prim, sosyal yardım gibi yan ödemeler tazminat hesabına dahil edilmez. İşçinin ayrımcılığa maruz kalmasında tazminat talep etmesinin yanı sıra hukuka aykırılığın tespitini, yasaklanmasını veya önlenmesini veya ortadan kaldırılmasını talep etmeye yönelik dava açma hakkı da bulunmaktadır.


Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 17.09.2007 tarihli 2007/29103 Esas 2007/26743 Karar sayılı kararında ayrımcılık nedeniyle iş sözleşmesi feshedildiğinden işçi lehine kötü niyet tazminatına hükmedilmiştir;

“Davacı işçi iş sözleşmesinin hamile olduğu ve ardından doğum yaptığı için feshedildiğini ileri sürerek kötü niyet tazminatı da talep etmiştir. Mahkemece kötü niyetin kanıtlanmadığı gerekçesi ile isteğin reddine karar verilmiş ise de, dinlenen tanıklar davacının hamileliği nedeni ile istifasının istendiğini, davacının istifa etmediğini, doğumdan sonra da iş sözleşmesinin feshedildiğini açık bir şekilde belirtmişlerdir. Her ne kadar iş güvencesi kapsamında bulunmayan işçinin iş sözleşmesinin bildirimli feshinde herhangi bir neden gösterme zorunluluğu bulunmamakta ise de, somut olayda davacının kötü niyet iddiası ve tanıkların belirtilen anlatımları karşısında işverence makul ve meşru bir nedene dayanıldığı da iddia ve ispat edilmemiştir. Buna göre davacının kötün niyet tazminatı isteği de kabul edilmelidir”.


6701 S.K. kapsamında 4 aya kadar tazminatın yanında ayrımcılığa maruz kalan işçinin yoksun kaldığı hakları da talep etme hakkı bulunmaktadır. 6701 S.K. madde 5/6’ya göre işçi, parasal haklar bakımından, eşit davranma borcuna aykırı davranılmamış olsa idi içinde bulunacağı duruma getirilmek istenmiştir.[2] Yoksun kalınan haklar kavramından işçinin ücret ve diğer ücret eklerinin dahil olduğuna şüphe yoktur.

Söz konusu bu hakkın kullanılabilmesi için objektif olarak haklılaştırılabilecek bir sebep yokken ayrımcılık yapılarak işçinin diğer işçilere göre birtakım haklardan yoksun kalması aranır.


B. İdare Hukuku Kapsamında Yaptırım


İş Kanunu madde 99/1-a’ya göre; “Bu kanunun 5. maddesinde öngörülen ilke ve yükümlülüklere aykırı davranan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her işçi için yüz elli Türk Lirası idari para cezası verilir.”

İş bu para cezası her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır.


C. 6701 Sayılı İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu Kapsamında Yaptırım


Söz konusu bu kanun ayrımcılık yasağı ve eşitlik ilkesine yer verdiği gibi ayrımcılık yasağının ihlali halinde ayrımcılığa maruz kalanların kuruma başvurma yolunu da açık tutmuştur. 6701 Sayılı Kanunun 17. Maddesi’nde Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na başvuru şu şekilde ifade edilmiştir;

“Ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek ve tüzel kişi Kuruma başvurabilir. … Başvuru hakkının etkin bir şekilde kullanılmasına hiçbir surette engel olunamaz.”

Kurum başvuru şartı olarak işçiden yalnızca kanuna aykırı olduğunu iddia ettikleri uygulamanın düzeltilmesini ayrımcılığı yapan ilgili taraftan talep etmesini ve talebin reddi veyahut talepten itibaren 30 gün beklenmesi koşulunu öngörmüştür. Yine kurumun telafisi güç veya imkansız zararların doğması ihtimali bulunan hallerde, bu şartı aramaksızın başvuruları kabul ettiği kanunda belirtilmiştir. Başvuru sonucu cinsiyet yahut kanunda belirtilen diğer unsurlar bakımından ayrımcılık yapıldığına karar veren Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, ayrımcılık yasağını ihlal eden kişi veya kurumlar hakkında 1.000 TL’den 15.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulamaktadır.[3]


D. Türk Ceza Kanunu Kapsamında Yaptırım


Ayrımcılık yasağına aykırılığın cezai yaptırımı TCK’nın 122. Maddesinde düzenlenmiştir. “Nefret ve Ayrımcılık” başlıklı maddeye göre, “Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle;… c) Bir kişinin işe alınmasını, d) Bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını engelleyen kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”


E. Sonuç

Netice itibariyle her türlü ayrımcılığa maruz kalan işçilerin işverene karşı hak talep etme imkanı bulunmakta olup, ayrımcılığa maruz kalan işçilerin mutlaka hakkını talep etmesi gerekmektedir. Ayrımcılık yapan işverenler yaptırımla karşılaşmalıdır.

[1] Süzek, İş Hukuku,508; Odaman, Ayrımcılık Tazminatı, 34-35; Baysal, Eşit Davranma, 74.


[2] Yıldız, Eşit İşlem Yapma Borcu, s. 321.


[3] 6701 S.K. md. 25


Yazan: Av. Özge Fakçı



20 görüntüleme

0232 335 15 32

Bu internet sitesinde bulunan her türlü hukuki görüş, belge, bilginin tamamı izmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu tarafından bilgilendirme ve tanıtım amacıyla, kişisel ve ticari olmayan amaçlarla hazırlanmış ve erişime açılmıştır. Bunların hiçbiri Hukuki Tavsiye niteliğinde olmadığı gibi, en son hukuki durumu da yansıtmayabilir. Bu hukuki görüş, belge ve bilgilerin kullanımı ve kopyalanması izmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu tarafından verilecek yazılı izini ile mümkündür. Bu halde bile, ziyaretçiler bu sitedeki hukuki görüş, belge ve bilgilere dayanarak hareket etmemelidirler. Ziyaretçiler bu hukuki görüş, belge ve bilgilerin yanlış olduğunu veya bu hukuki görüş, belge ve bilgilere dayanarak zarara uğradıklarını iddia edemezler. Sitede bulunan hukuki görüş, belge ve bilgilerin kullanımı sonucundan doğabilecek zararların tamamından kullanıcı sorumludur. İzmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu , bu internet sitesinde bulunan hukuki görüş, belge ve bilgilerin içeriğine dayanan üçüncü kişilerin durum ve davranışlarının sonuçlarından sorumluluk kabul etmez. Bu internet sitesinde bulunan hukuki görüş, bilgi ve belgelerin yazılı izinle dahi olsa kullanılması, İzmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu'na yazılı yada elektronik ortamda bilgi ve belge ulaştırılması, izmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu  ile Avukat – müvekkil ilişkisi yaratmayacaktır. Bu internet sitesinde kullanılan büro logosu, izmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu  tarafından yaratılmış olup, fikri hakları izmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu 'na aittir. Logonun herhangi bir şekilde kopyalanması ve kullanılması bu hakların ihlali anlamına gelir ve kesinlikle yasaktır.Bu internet sitesine herhangi bir şekilde bağlantı yaratmak, izmir avukat KAPİTAL HUKUK Bürosu 'nun yazılı onayı olmadıkça yasaktır. Bu siteyi ziyaret edenler, yukarıdaki şartları kabul etmiş sayılır.